आदिवासी जनजाति समुदायको बाहुल्यता रहेको रोल्पाको परिवर्तनगाउँपालिकाले मगर भाषामा पाठ्यपुस्तक तयार गरेको छ । गाउँपालिकाले मगर भाषामा पाठ्ययुस्तक तयार गरी सबै बिद्यालयमा पाठ्ययुस्तक पठाएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण निर्देशिकाअन्तर्गत रहेर परिवर्तन गाउँपालिकाले कक्षा ८ सम्मको मगर भाषाको पाठ्रयक्रम बनाएपनि तत्काललाइ कक्षा १ लाइ मात्र मगर भाषामा समेटिएको बताइएको छ । जनजातिहरूको बाहुल्यता रहेको परिवर्तन गाउँपालिकामा मगर (खाम) भाषा समेटिएको पाठ्यपुस्तक छपाइएको जनाएको छ ।
आदिमकालदेखि बोलीचालीमा प्रयोग गर्दै आएको भाषा, संस्कृतिको जगेर्ना गर्नका लागि गाउँपालिकाले विद्यार्थीलाई मगर भाषा सिकाउन थालिएको गाउँपालिका अध्यक्ष सुकबहादुर बुढाले जानकारी दिनुभयो। पुस्तान्तरणको अभाव तथा पश्चिमा भाषा संस्कृतिको प्रभावका कारण मगर भाषा लोप हुने खतरा देखिएकाले मगर भाषा संरक्षणका लागि पाठ्यपुस्तक निर्माण गरेर अध्यापन गराउने गरी अहिले परिवर्तनका सबै बिद्यालयमा पाठ्यपुस्तक पठाइसकेको अध्यक्ष बुढाले बताउनुभयो।
“पछिल्लो समय नयाँ पुस्ताले मगर भाषामा चासो दिन छाडेका छन्, गाउँपालिकाले स्थानीय पाठ्यक्रम तयार गर्न सक्ने कानुनअनुसार अहिले कक्षा १ मा यही महिनाबाट अध्यापन गरिने गरी मगर भाषाको पाठ्यपुस्तक तयार भएको छ”, बुुढाले भन्नुभयो, “परीक्षणका लागि यो शैक्षिकसत्रमा कक्षा १ मा मात्रै लागू गर्नेछौँ, मगर भाषाको लिपि नभए पनि बोलीचालीको भाषालाई संरक्षणमा सहयोग पुग्नेछ, नयाँ पिँढीले समेत मगर खाम भाषा बोल्न सक्नेछन् ।”
परम्परागत खाम भाषा बोल्ने भाषिक समुदायको अभाव हुँदा यो भाषा लोप हुँदै गएका कारण भाषा संरक्षण थालिएको हो । यो भाषा बोल्ने पुराना व्यक्तिको मृत्यु हुनु र नयाँ पुस्तामा खाम भाषा स्थानान्तरण नहुँदा लोप हुँदै गएका कारण गाउँपालिकाले पाठ्युस्तक बनाएर संरक्षण थालेको हो । बच्चाले नै पहिलो भाषाका रूपमा नेपाली भाषामा बोलचाल गर्न थालेसँगै खाम पूरै लोप हुने अवस्था रहेकाले भाषा जोगाउन पाठ्यपुस्तक नै बनाएर अध्ययन गराउन थालिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
पाठ्यपुस्तक खाम भाषा र नेपाली दुबै भाषाका लेखिएकाले जुनसुकै शिक्षकले पनि अध्यायपन गराउन सकिने बताइएको छ । साथै गाउँपालिकाले अध्यापनका लागि शिक्षक नियुक्तिका लागि समेत आवश्यक समन्वय गरिसकेको छ । पछिल्लो पुस्तामा खाम भाषाप्रति चासो नदेखिएकाले समस्या भएको परिवर्तन गाउँपालिका–१ गलकोटका स्थानीय अमित बुढामगरले जानकारी दिनुभयो । उहाले परम्पराकालदेखि चल्दै आएको भाषा संरक्षणमा गाउँपालिकाले चासो दिनु सकरात्मक भएको बताउनुभयो ।
बुढामगरले भने, “खामबाट बनेका गीत अहिले सुन्न पाइँदैन, लोप भइसके, सबैले आफ्ना छोरा–नातिलाई खाम सिकाउन आवश्यक छ, गाउँपालिकाले भाषा संरक्षणका लागि अझै जोड दिन आवश्यक छ, पुर्खाको भाषा जोगाउन आवश्यक छ, कतिपयले खाम बोल्नै बिर्सेको अवस्थासमेत छ ।”
गाउँपालिकाले मगर भाषा संरक्षणसँगै गाउँपालिकाको कुरेलीमा रहेको परम्परागत भुम्या नाच संरक्षणमा समेत चासो दिएको छ । जलजला प्रेस बाट लिएको
